ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی و پیشگیری از ارتفاع زدگی

AMS: Acute Mountain Sickness

به طور کلی بیماری های ارتفاع یا کوه گرفتی به سه دسته ذیل تقسیم می شوند:

1- بیماری حاد کوهستان (ACUTE MOUNTAIN SICKNESS (A.M.S
2- ورم مغزی ارتفاع بالا (HIGH ALTITUDE CEREBRAL EDEMA (H.A.C.E
3- ورم ریوی ارتفاع بالا (HIGH ALTITUDE PULMONARY EDEMA (H.A.P.E

ما در اینجا به معرفی و بررسی عامل اول یعنی بیماری حاد کوهستان یا سندرم AMS می پردازیم.


ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی چیست؟

بیماری ارتفاع به گروهی از سندرمها اتلاق می شود که در نتیجه اثر مستقیم کاهش فشار بارومتریک و غلظت اکسیژن هوا در ارتفاعات بالا ایجاد می شود. چرا که در فشار کمتر، تراکم هوا کمتر می شود و به همین دلیل در ازای یک نفس اکسیژن کمتری وارد بدن فرد شده و در نهایت هیپوکسی (کاهش اکسیژن بافتی) به وجود می آید. در این حالت علائم ارتفاع زدگی از جمله: سردرد شدید، احساس خستگی و کرختی و عدم تمرکز حواس در شخص بروز کرده و با شدت آن، فرد از ادامه صعود باز مانده و باید ارتفاع کم کند.

در ایران ارتفاع زدگی برای کوهنوردان بیشتر در سه قله مرتفع: سبلان (4811 متر)، علم کوه (4850 متر) و به ویژه دماوند (5670 متر) مطرح بوده و ارتفاق می افتد.

ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی

علائم ارتفاع زدگی:

مهمترین علائم ارتفاع زدگی عبارتند از: سردرد شدید، حالت تهوع، کاهش تمرکز حواس، احساس خواب آلودگی، افزایش ضربان قلب، تنگی نفس و … در اثر افزایش علائم ارتفاع زدگی شخص از ادامه مسیر بازمانده و سریعا باید ارتفاع کم کند.

پیشگیری از ارتفاع زدگی:

1- صعود تدریجی و هم هوایی:
صعود تدریجی بهترین و بی خطرترین روش پیشگیری از بیماری ارتفاع است و کمک می کند تا بدن فرصت کافی برای هم هوایی را داشته باشد. اگر احتمال ارتفاع زدگی می دهید، پیشنهاد می شود که از محل کمپ در شب اول حدود 300 متر به بالا صعود کرده و مجدد به کمپ برگردید و بخوابید. (هم هوایی)

2- تغذیه:
مصرف غذاهای پر کربوهیدرات و کم چربی و نوشیدن مایعات به حد کافی از خطر ارتفاع زدگی جلوگیری می کند.

3- استفاده از قرص استازولامید:
برای جلوگیری از عوارض ارتفاع زدگی استفاده از قرص استازولامید (معروف به قرص ارتفاع) توصیه میشود. دوز توصیه شده جهت پیشگیری، در بالغین ۱۲۵ میلی گرم، دو بار در روز است که باید از روز قبل از صعود مصرف آنرا آغاز کرد.

این قرص برای شما بودن در ارتفاع بالاتر را شبیه سازی می کند. در واقع قرص استازولامید بدن شما را در شرایطی قرار می دهد که انگار در ارتفاع بالاتری از ارتفاع فعلی قرار گرفته اید. اثرات جانبی استازولامید معمولا به خوبی تحمل می شوند. از جمله این عوارض بی حسی دور دهان و نوک انگشتان، افزایش دفعات ادرار، تغییر در مزه نوشیدنی های گازدار است. فرد در هنگام مصرف نوشیدنیهای گازدار مزه فلزی در دهانش احساس می کند.

نکته مهم: در جایی خواندم که قرص استازولامید فقط برای پیشگیری از ارتفاع زدگی است نه برای درمان آن. مصرف استازولامید برای درمان ارتفاع زدگی نتیجه عکس داده و حال بیمار را بدتر می کند. منبع (نیازمند تحقیق بیشتر)

ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی

 

درمان ارتفاع زدگی:
فراموش نکنیم که تنها راه درمان ارتفاع زدگی، کم کردن ارتفاع است و بس. اگر علی رغم استراحت در یک ارتفاع خاص علائم رو به وخامت گذاشت یا احساس عدم تعادل داشتید، در چنین شرایطی سریعا حدود ۶۰۰ تا ۹۰۰ متر ارتفاع کم کنید. منتظر نمانید تا صبح شود. در این صورت ممکن است کسی که قادر به راه رفتن روی پاهای خودش است و می تواند با کمک یک چراغ پیشانی به سادگی پایین بیاید به سادگی در ظرف ۱۲ ساعت تبدیل به یک بیمار روی برانکارد شود.

سردرد در ارتفاع:

در برنامه های کوهنوردی بروز سردرد عوامل متعددی می تواند داشته باشد. معمولا سردرد در ارتفاع در استراحت شبانه بیشتر اتفاق می افتد و در حین صعود بدلیل اکسیژن گیری بهتر بدن (کمک عضلات تنفسی فرعی سطحی و عمقی بین دنده ای) و پوزیشن و حالت بدن (عمودی بودن بدن) کمتر حس می شود. برای کاهش و یا تسکین سردرد در برنامه های کوهنوردی قرص ژلوفن و یا استامینوفن (ترجیحا بدون کدئین) توصیه می شود.


نکات و توصیه ها:

در برنامه های صعود به دماوند دو عامل مهم برای یک صعود موفق و عدم ارتفاع زدگی تعیین کننده است:
1- پیش برنامه های مناسب 2- هم هوایی در حین برنامه
در صورتی که دو آیتم فوق به درستی انجام نشده و یا به هر دلیلی احتمال ارتفاع زدگی برای خود و یا هر یک از اعضای گروه را می دهید، استفاده از قرص ارتفاع می تواند موثر باشد.


ارتفاع زدگی

ارتفاع زدگی


مطالب مرتبط:

ارتفاع زدگی و پیشگیری از ارتفاع زدگی – انجمن پزشکی کوهستان

 مطالب مرتبط با ارتفاع زدگی – انجمن پزشکی کوهستان

داروی استازلامید در کوهنوردی

شناخت ارتفاع زدگی و بیماریهای ارتفاع – تهیه، تنظیم و گردآوری: فرزین غلامین
مدرس فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی ج.ا.ا

پایان

**************************************************

پی نوشت – مرداد 97:

طبق توصیه سایت پزشکی کوهستان (دکتر حمید مساعدیان) و سایر منابع معتبر، مصرف قرص استازولامید جهت پیشگیری از ارتفاع زدگی در افراد مستعد، می تواند یک روز قبل از برنامه شروع شده (روزی دو عدد با دوز 125) و تا روز صعود و رسیدن به ارتفاع مورد نظر ادامه یابد.

در برنامه دماوند غربی امسال (97) برخی دوستان نسبت به مصرف قرص استازولامید تردید داشته و همچنین نحوه مصرف آن اختلاف نظر وجود داشت که جهت آگاهی سرچ بیشتری نموده و مطالب ذیل به دوستان ارائه شد:

یک مطلب که در اینترنت منتشر شده و ظاهرا منبع علمی ندارد:
اگر به یک شخص ارتفاع زده در ارتفاع ۴۰۰۰ متر قرص استازولامید بدهید انگار او را یکباره به ۶۰۰۰ و ۷۰۰۰ متر برده اید و این چیزی نیست جز تلاش برای کشتن وی!

نقد و رد مطلب فوق:
قرص استازولامید به ناگهان فرد را وارد شرایط رتفاع بالا نمی کند بلکه از ۲ تا ۱۲ ساعت بسته به شرایط بیمار طول می کشد تا اثرات خود را در بیمار نشان دهد و این برخلاف گفته بالا می باشد: انگار او را یکباره به ۶۰۰۰ و ۷۰۰۰ متر برده اید و این چیزی نیست جز تلاش برای کشتن وی!
منبع: http://club.dahasari.ir/article/view/743
***
من (نیما) تمام سایت انجمن پزشکی کوهستان را سرچ و مطالعه کردم.
در چندین پست بدین صورت عنوان شده است:
در صورتی که احتمال ارتفاع زدگی یا خواب بد در ارتفاع را پیش بینی می کنید، مصرف استازولامید به عنوان پیشگیری و درمان ارتفاع زدگی توصیه می شود:

درمان و پیشگیری ارتفاع زدگی
استازولامید:
125 تا 250 میلیگرم (بسته به وزن، افراد بالای 100 کیلو مقدار بیشتر) دوبار در روز که 24 ساعت قبل از ارتفاع گرفتن شروع می شود و تا زمان کاهش ارتفاع یا دو تا سه روز بعد از رسیدن به حداکثر ارتفاع ادامه می یابد.
منبع: سایت انجمن پزشکی کوهستان – دکتر حمید مساعدیان
http://iranmountainmedicine.blogfa.com/post/663
***
همانطور که ملاحظه می کنید حتی در ارتفاع نیز مصرف آن مجاز بوده و توصیه شده است و البته نمیگه که خوبه و همه حتما مصرف کنن بلکه در صورت احتمال ارتفاع زدگی و برای پیشگیری از آن توصیه شده است.
من نظرم در مورد مصرف صعود اولی ها و اونها که پیش برنامه ها رو کامل شرکت نکردند مثبت هست. روز جمعه (صعود به قله) رو نمی تونم با اطمینان بگم اما مصرف قرص در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه رو توصیه می کنم. در عین حال مصرف و یا عدم مصرف قرص را به خود دوستان واگذار می کنم. اگر کسی ارتفاع زده بشه صعودش منتفی هست. تحقیق کنید و با آگاهی اقدام کنید.
موفق باشید

بنده خودم در صعود اول (سال 90) به توصیه سرپرست همه صعود اولی ها از یک روز قبل قرص مصرف کردیم. همچنین در برنامه دماوند شمالی دو روزه سال 96 که پیش برنامه مناسب نداشتم، جهت احتیاط و همچنین خواب راحت، روز اول و صبح صعود به قله قرص مصرف کردم.

در برنامه دماوند غربی امسال هم صعود اولی ها و پیش برنامه ضعیف ها، به توصیه بنده قرص مصرف کردند. علائم ارتفاع زدگی اولیه در دو نفر از صعود اولی ها در شب در پناهگاه و همچنین صبح صعود اصلی بروز کرد اما با ادامه صعود عوارض برطرف شده و همه اعضای گروه موفق به صعود شدند.

در ادامه گزیده ای از مطالب سایت انجمن پزشکی کوهستان در مورد مصرف قرص استازولامید را همراه با ذکر منبع گردآوری کردم که دوستان رو به مطالعه آن دعوت می کنم.

 

جهت بهبود خواب و بیخوابی ناشی از ارتفاع از چه دارویی می توان استفاده کرد؟
تالیف: دکتر حمید مساعدیان
عضو کمیسیون پزشکی اتحادیه جهانی کوهنوردی
یکی از مشکلات شایع در کوهنوردی در ارتفاع بالاتر از 3000 متر بی خوابی و مشکلات ناشی از عدم داشتن خواب مناسب در ارتفاع است. بی خوابی و خواب سبک و بیدارشدن های مکرر در حین خواب از علائم بیماری حاد کوهستان یا ارتفاع است که مکانیسم آن ادم خفیف مغزی در ارتفاع بالاتر از 2700 تا 3000 متر می باشد. بعضی از کوهنوردان اشتباها برای داشتن خواب بهتر از داروهای خواب آور و آرامبخش در ارتفاع استفاده می کنند. باید توجه داشت که استفاده از داروهای خواب آور بعلت اثرات سوء آن روی سیستم مغزی عصبی و مرکز کنترل تنفس و اثرات کند کنندگی فعالیت مغزی میزان تعداد تنفس و تهویه ریوی را کاهش داده و باعث کاهش میزان اکسیژن گیری سیستم های مغزی عصبی انسان شده و نه تنها باعث آرامش و خواب بهتر کوهنورد نمی شود بلکه باعث بروز علائم شدیدتر و بیخوابی بیشتر هم می شود .
بهترین دارو برای ایجاد خواب بهتر قرص استازولامید (قرصهای 250 میلی گرمی موجود در بازار دارویی ایران) می باشد که با افزایش تعداد یا ریت تنفس باعث اکسیژن گیری بهتر کوهنورد شده و با افزایش سطح خونی اشباع اکسیژن، خواب بهتری نیز برای فرد بهمراه می آورد. استفاده از داروهای خواب آور اثر عکس داشته و در مواردی می تواند بسیار خطرناک باشد و حتی می تواند علائم ارتفاع زدگی را بدتر کند از جمله سردرد ناشی از ارتفاع .
منبع: http://iranmountainmedicine.blogfa.com/post663/

پرسش و پاسخ:
پرسش 4: داروی دیازپام تو ارتفاع عوارضی نداره؟ آخه من قراره زمستون برم دماوند از رو تجربه ای که دارم بیرون از خونه راحت خوابم نمیبره به یکی از دوستام گفتم دیازپام رو معرفی کرد. حالا خوردن اون تو بارگاه سوم طوری نمیشه؟ دارو یا کاری نیست که انجام بدم جایگزین بشه؟
پاسخ (پزشکی کوهستان) :توصیه می شود که در کوه از داروهای خواب آور و مخدر استفاده نشود زیرا
1- انسان را مستعد به ارتفاع زدگی و سرمازدگی می کند
2- باعث اختلال در هوشیاری افراد می شود
3- دیازپام تاثیر تضعیف کننده خود بر مرکز تنفس را تا 48 ساعت حفظ می کند که در ارتفاع مشکل ساز است
4- خوابیدن در ارتفاع از علامت های مهم هم هوایی است بطوریکه می گویند کسانی که در ارتفاع خوب بخورند و خوب بخوابند هم هوا شده اند. که با مصرف این داروها این شاخص تاثیر خود را از دست می دهد.
برای خوب خوابیدن در ارتفاع اگر هم هوا شده اید باید تمرین کنید مثلا از چند روز قبل از برنامه شبها روی زمین و در کیسه خواب بخوابید تا به خوابیدن در کیسه خواب عادت کنید.روز برنامه از صبح تا موقع استراحت نخوابید تا شب خوابتان ببرد تا قبل از اینکه کاملا خوابتان نگرفته تو کیسه خواب نرید.

درمان و پیشگیری ارتفاع زدگی
استازولامید:
125 تا 250 میلیگرم (بسته به وزن، افراد بالای 100 کیلو مقدار بیشتر) دوبار در روز که 24 ساعت قبل از ارتفاع گرفتن شروع می شود و تا زمان کاهش ارتفاع یا دو تا سه روز بعد از رسیدن به حداکثر ارتفاع ادامه می یابد.
برای بچه ها 2.5 میلیگرم به ازای هرکیلو وزن و به میزان دوبار در روز.
منبع: http://iranmountainmedicine.blogfa.com/post663/

استازولامید به عنوان داروی پیشگیری از ارتفاع زدگی باید یک روز قبل از صعود شروع شود. دوز پیشنهادی استازولامید برای پیشگیری از AMS در بالغین 125 میلی گرم دو بار در روز است. دوزهای بیشتر استازولامید تا 500 میلی گرم روزانه می تواند در پیشگیری از AMS موثر باشد ولی به دلیل عوارض جانبی پیشنهاد نمی شود. دوز استازولامید برای اطفال 2.5 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن ( حداکثر تا 125 میلی گرم ) هر 12 ساعت است.

اثرات جانبی استازولامید معمولا به خوبی تحمل می شوند. از جمله این عوارض بی حسی دور دهان و نوک انگشتان، افزایش دفعات ادرار، تغییر در مزه نوشیدنی های گازدار (فرد در هنگام مصرف نوشیدنیهای گازدار مزه فلزی در دهانش احساس می کند)، گزگز کردن نوک انگشتان. واکنش های حساسیتی به استازولامید بسیار نادر است ولی نباید نادیده گرفته شود.
دیده شده است که کسانی که به داروهای سولفونامیدی حساسیت دارند در مواردی به استازولامید هم حساسیت داشته اند.
در صورت حساسیت به سولفونامید باید استازولامید را قبل از صعود تست کرد تا در صورت آلرژی استفاده نشود. (پاورقی
سولفونامیدها هم اثر مهارکنندگی روی آنزیم کربونیک آنهیدراز دارند) و اگر کسی با مصرف سولفونامید دچار شک آنافیلاکسی شده باشد استازولامید منع مطلق دارد.

جدول دوز داروهای مورد استفاده در پیشگیری و درمان بیماریهای ارتفاع:

منبع: http://iranmountainmedicine.blogfa.com/post/834

درباره نیما اسماعیلی

نیما اسماعیلی * متولد: 9 اسفند 54 * محل سکونت: تهران * تحصیلات: مهندسی مکانیک
این نوشته در مطالب آموزشی و دانستنی های کوهنوردی ارسال و , , , , , , , , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

3 پاسخ به ارتفاع زدگی

  1. م.م می‌گوید:

    سلام
    باتشکر از مطلب خوبتون. مثل همیشه عالی
    دوستی دارم که تو ارتفاع 3500 در مسیر توچال دچار خواب آلودگی شد، چنانچه تو این حالت زمانی رو برای خواب اختصاص بدیم مشکلی ایجاد میکنه؟ آیا خطری داره؟ فرض بفرمایید 20 دقیقه تا نیم ساعت در ارتفاعات کمتر از 4000 متر چرت بزنیم که فشار خواب کم بشه.
    با تشکر

    • نیما اسماعیلی می‌گوید:

      تجربه ای که خود من در مورد ارتفاع زدگی دارم اینه که به حدی حال شخص بد میشه و سردرد تشدید شونده که امکان نداره شخص بتونه بخوابه.
      اون حالت خواب آلودگی که شما میفرمایید ، اگر تونستند بخوابند قطعا مشکلی نداره.

      • م.م می‌گوید:

        جالبه، این بنده خدا طوری خوابش گرفته بود که میگفت میتونم در حال حرکت بخوابم. فک کنم با توجه به حرف شما، علت خواب ارتفاع نبوده و مشکل مربوط به کم خوابی شب گذشتش بوده. چون شب قبلش اصلا خواب خوبی نداشته به گفته خودشون.
        ممنون بابت جوابتون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *